Салык кызматынын кардарларга багытталган моделине өтүшү. Салык кызматынын түзүлүшү, салык администрациясынын негизги реформалары, сервистик моделге өтүү, кардарларга багытталган ыкманы өнүктүрүү, салык кызматынын санариптештирилген этабы.
Көп жылдар бою салык органдарынын ишмердүүлүгү негизинен салык мыйзамдарынын сакталышын көзөмөлдөөгө жана бюджетке түшүмдөрдү камсыз кылууга багытталган. Бирок экономиканын өнүгүшү, санариптик технологиялар жана жарандардын күткөн нерселеринин өсүшү салык кызматынын ишин уюштурууга жаңы ыкмаларды талап кылды. Ушуга байланыштуу Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик салык кызматы кардарларга багытталган тейлөө моделине бара-бара өтүп, салык төлөөчүнү контролдоо объектиси катары эле эмес, сапаттуу, ыңгайлуу жана жеткиликтүү мамлекеттик кызматтарды көрсөтүүгө муктаж болгон кардар катары да карайт.
Мындай моделге жетүү үчүн алгачкы кадамдардын бири 2010-жылы "Бир терезе" принцибин киргизүү болгон. Буга чейин салык төлөөчүлөр ар кандай кабинеттерге жана бөлүмдөргө каттоо, отчет берүү, справка жана консультация алуу сыяктуу маселелерди чечүү үчүн кайрылышкан. Бирдиктүү терезени киргизгенден кийин негизги кызматтар бир жерде бериле баштаган, бул салык органдары менен өз ара аракеттенүүнү кыйла жеңилдеткен. 2016-жылга карата бул принцип республиканын бардык аймактык салык органдарында ишке киргизилген.
Андан кийин электрондук кызматтарды өнүктүрүүгө өзгөчө көңүл бурулду. Салык төлөөчүлөргө салык отчетторун электрондук түрдө берүү, салык төлөөчүнүн жеке кабинетин пайдалануу жана бир катар кызматтарды алыстан алуу мүмкүнчүлүгү берилди. Электрондук эсеп-фактуралар системасын киргизүү маанилүү кадам болду, бул көптөгөн процесстерди автоматташтырууга жана салыктарды башкаруунун ачыктыгын жогорулатууга мүмкүндүк берди.
2019-жылы аймактык салык органдарында кызмат көрсөтүүнүн ыңгайлуу шарттарын түзүү үчүн өзүн-өзү тейлөө зоналары ачылды. Алар компьютерлер, интернет жана принтерлер менен жабдылган, бул салык төлөөчүлөргө электрондук кызматтарды өз алдынча колдонууга, отчет берүүгө жана салык органдарына түздөн-түз документтерди алууга мүмкүнчүлүк берген.
Санариптик технологиялардын өнүгүшү салык төлөөчүлөргө кызмат көрсөтүүнүн сапатын жогорулатууга гана эмес, салык кызматынын ички процесстерин жакшыртууга да өбөлгө түздү. Көптөгөн операциялардын автоматташтырылышы маалыматтарды иштетүү убактысын кыскартууга, кызматкерлердин натыйжалуулугун жогорулатууга жана кагаз жүзүндөгү документтерин айлантуунун көлөмүн азайтууга мүмкүндүк берди.
2022-жылы электрондук кезек системасы киргизилген, ал конокторду кабыл алуу процессин тартипке келтирүүгө, күтүү убактысын кыскартууга жана тейлөөнү ыңгайлуу жана ачыкка чыгарууга мүмкүндүк берген. Салык төлөөчүлөргө ыңгайлуу шарттарда кызмат көрсөтүүгө мүмкүнчүлүк берилди, ал эми кызматкерлерге - коноктор менен иштөөнү натыйжалуу уюштурууга мүмкүнчүлүк берилди.
Клиенттик багытты өнүктүрүүнүн маанилүү багыты республиканын ири шаарларында Ишкерлерге кызмат көрсөтүү борборлорун түзүү болду. Мындай борборлор бизнес өкүлдөрүнө консультациялык жана практикалык жардам көрсөтүүгө, ошондой эле бир жерде мамлекеттик кызматтарды комплекстүү көрсөтүүгө багытталган.
Ошол эле учурда салык кызматы кызмат көрсөтүүнүн универсалдуулугунун принцибин киргизе баштаган. Анын негизги максаты - салык төлөөчү ар кандай бөлүмдөргө кайрылбай эле бир адистен көпчүлүк керектүү кызматтарды ала алышы. Мындай ыкма коноктордун убактысын үнөмдөйт жана кызматтын сапатын жогорулатат.
Бүгүнкү күндө электрондук кызматтарды өркүндөтүү, жаңы санариптик чечимдерди киргизүү жана көрсөтүлгөн кызматтардын сапатын жогорулатуу аркылуу кардарларга багытталган моделдин өнүгүүсү уланууда.
Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик салык кызматынын кардарлар борборундагы моделге өтүшү салыктын администрациясын модернизациялоонун маанилүү багыты болуп калды. Иш жүзүндө ашырылган чаралар мамлекеттик кызмат көрсөтүүлөрдүн жеткиликтүүлүгүн жогорулатууга, салык төлөөчүлөргө административдик жүк түшүрүүгө жана салык кызматы, жарандар жана бизнес ортосундагы ишенимдүү мамилени калыптандырууга өбөлгө түздү.
Салык төлөөчүлөр үчүн кызмат.
Кыргыз Республикасында салыктык администрациялоону санариптештирүүнүн негизги багыттарынын бири салык төлөөчүнүн кабинетин өнүктүрүү болуп саналат, ал алыстан салык кызматтарын алуу үчүн бирдиктүү электрондук платформа болуп саналат.
Колдонуучулардын ыңгайлуулугун камсыз кылуу үчүн Салык төлөөчүнүн Кабинетинде авторизациялоонун бир нече ыкмалары каралган:
салык органдары берген логин жана пароль аркылуу;
"Түндүк" мамлекеттик порталы аркылуу алыстан ала турган булуттук электрондук колтамга аркылуу;
аккредиттелген күбөлөндүрүүчү борборлор тарабынан берилген электрондук санариптик колтамга аркылуу.
Салык төлөөчү кабинетин өнүктүрүү салык органдарына жеке баруу зарылдыгын кыйла азайтууга мүмкүндүк берди, анткени талап кылынган кызматтардын көпчүлүгү электрондук форматта жеткиликтүү.
Салык төлөөчүнүн кабинети аркылуу колдонуучулар төмөнкүлөрдү жасай алышат:
жеке ишкер катары каттоодон өтүү;
кайра каттоону жүзөгө ашыруу жана каттоо маалыматтарына өзгөртүүлөрдү киргизүү;
экономикалык ишмердүүлүктүн түрүн өзгөртүү;
салыктык отчеттуулукту жана декларацияларды берүүгө;
маалымдамаларды алуу;
салык резиденттүүлүгү сертификатын алуу;
жалданма жумушчулардын эсебин жүргүзүү;
мүлктүк жана социалдык салык чегерүүлөрүн алууга арыз берүү;
апелляциялык арыздарды жана кайрылууларды жөнөтүүгө;
катталган мүлк жөнүндө маалымат алуу;
салыктарды жана камсыздандыруу жарналарын онлайн төлөөнү жүзөгө ашыруу;
контролдук-касса машиналары боюнча айланууларды көзөмөлдөө;
салык кызматынын электрондук эсеп-фактураларын жазууга жана башка санариптик кызматтарын колдонууга.
Электрондук кызмат көрсөтүүлөрдүн жеткиликтүүлүгүн жогорулатуу үчүн "Салык" мобилдик тиркемеси да иштелип чыгат. Колдонмо негизги салык кызматтарын мобилдик түзмөктөр аркылуу алууга мүмкүнчүлүк берет жана салык төлөөчүнүн маалыматына тез арада жеткиликтүүлүктү камсыз кылат.
Мобилдик тиркеменин суроо-талаптуу сервистеринин бири - салык органына электрондук кезек аркылуу баруу убактысын алдын ала брондоо мүмкүнчүлүгү. Бул күтүү убактысын кыскартып, жарандар жана бизнес өкүлдөрү үчүн кызматтарды алуу процессин ыңгайлуу кылат.
Салык төлөөчү кабинетин жана "Салык" мобилдик тиркемесин өнүктүрүү мамлекеттик кызматтардын жеткиликтүүлүгүн жогорулатууга, салык төлөөчүлөрдүн административдик түйшүгүн азайтууга жана салык кызматы менен дистанттык өз ара аракеттенүүнү кеңейтүүгө багытталган кардарларды борборлоого багытталган ыкманы ишке ашыруунун маанилүү элементи болуп саналат.
3. Салык администрациясын санариптештирүү,
Санариптештирүү Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик салык кызматынын өнүгүүсүнүн негизги багыттарынын бири болуп саналат. Заманбап маалыматтык технологияларды киргизүү салыктык администрациялоонун натыйжалуулугун жогорулатууга, салык төлөөчүлөр менен өз ара аракеттенүүнү жеңилдетүүгө жана салык процесстеринин ачык-айкындыгын камсыз кылууга багытталган.
Санариптештирүүнүн негизги багыттарынын бири электрондук салык кызматтарын өнүктүрүү болду. Бүгүнкү күндө салык төлөөчүлөр салыктык каттоодон өтүп, салык отчеттору менен декларацияларын тапшыра алышат, мамлекеттик кызматтарды ала алышат, кайрылууларды жөнөтө алышат жана салыктарды жана камсыздандыруу жарналарын электрондук түрдө төлөй алышат. Электрондук документтердин айлануусунун өнүгүшү кагаз документтеринин көлөмүн кыйла кыскартууга жана кызмат көрсөтүү процессин тездетүүгө мүмкүндүк берди.
Салык төлөөчү кабинети санариптик кызматтар арасында борбордук орунду ээлейт, ал салык кызматы менен аралыктан өз ара аракеттенүү үчүн бирдиктүү платформа.
Электрондук кызматтардын жеткиликтүүлүгүн жогорулатуу үчүн «Салык» мобилдик тиркемеси өнүктүрүлүүдө; ал мобилдик түзмөктөр аркылуу негизги салык сервистерин пайдаланууга мүмкүндүк берет. Мындан тышкары, тиркемеде электрондук кезек системасы аркылуу салык органына баруу убактысын алдын ала брондоо мүмкүнчүлүгү ишке ашырылган.
Салык кызматынын маалыматтык системаларын мамлекеттик органдар менен интеграциялоо санариптик трансформациянын маанилүү багыты болуп саналат. Ведомстволор аралык маалымат алмашуу мамлекеттик кызмат көрсөтүү процесстерин автоматташтырууга, салык төлөөчүлөр тарабынан берилген документтердин санын кыскартууга жана салыктарды башкаруунун сапатын жогорулатууга мүмкүндүк берет.
Ошол эле учурда Кыргыз Республикасынын банктык сектору жана төлөм системалары менен өз ара аракеттенүү өнүгүүдө. Маалымат системаларын интеграциялоонун аркасында айрым салыктык кызматтар банктардын мобилдик тиркемелери аркылуу жеткиликтүү болуп калды. Тактап айтканда, жарандар жеке ишкер катары онлайн каттоодон өтүп, салыктарды жана камсыздандыруу жарналарын төлөй алышат, ошондой эле башка санариптик кызматтардан пайдалана алышат. Мындай ыкма мамлекеттик кызматтарды адаттагы санариптик каналдар аркылуу алууга мүмкүндүк берет жана салык төлөөчүлөр үчүн ыңгайлуулукту жогорулатууга өбөлгө түзөт.
Салыктык администрациялоону санариптештирүүдө салыктык көзөмөлдү жана чоң маалыматтарды иштетүүнү автоматташтырууну камсыз кылган маалыматтык системаларды киргизүү өзгөчө мааниге ээ. Мындай куралдарга электрондук эсеп-фактуралар (ЭСФ), электрондук товардык-транспорттук накладкалар (ЭТТН), онлайн режиминде маалыматтарды берүүчү контролдук-касса машиналары, ошондой эле "Кузөт" аналитикалык тутуму кирет.
Маалыматтык тутумдарды пайдалануу ишкердик операциялары жөнүндө маалыматтарды реалдуу убакытка жакын режимде алууга, маалыматтарды автоматташтырылган анализдөөгө, салык мыйзамдарын бузуу тобокелдигин аныктоого жана көзөмөлдүн натыйжалуулугун жогорулатууга мүмкүндүк берет.
Цифралдаштыруу негизинен текшерүүлөргө негизделген көзөмөлдөн маалыматтарды жана тобокелдиктерди анализдөөгө акырындык менен өтүүгө мүмкүндүк берди. Азыркы аналитикалык куралдар ар кандай булактардан алынган маалыматтарды иштеп чыгуунун негизинде потенциалдуу бузууларды аныктоого жана контролдук иш-чараларды тобокелдик деңгээли жогорулаган салык төлөөчүлөргө топтоого мүмкүндүк берет, ошол эле учурда таза бизнес үчүн административдик жүктү азайтат.
