Kasbiy kuyish diagnostikasi

Ozarbayjon Respublikasi Davlat soliq xizmatida soliq to'lovchilarga xizmat ko'rsatadigan bo'linmalar xodimlari bilan qaytarib aloqa tizimini tashkil etish va rivojlantirish

Ozarbayjon Respublikasi Davlat soliq xizmatida soliq to'lovchilarga xizmat ko'rsatish sohasi xodimlarining qayta aloqasi uch yo'nalishda amalga oshiriladi:

Kasbiy kuyish diagnostikasi;

Xodimlarning ishga jalb etilganligini 11 ta indikator (metrika) asosida o‘rganish;

Bevosita qayta aloqa (QR-kod orqali): «Soliq to‘lovchilarga xizmat ko‘rsatish tuzilmalari xodimlari uchun virtual shikoyat va takliflar qutisi».

Xizmat markaziy apparatining Soliq to‘lovchilarga xizmat ko‘rsatish bosh boshqarmasi xodimlari tomonidan joylarda (sayyor) metodik ko‘mak.

Quyida keltirilgan tashxislar va tadqiqotlar Google Forms asosida amalga oshiriladi va so'rovnomalar xodimlarga havolalar va QR kodlar shaklida taqdim etiladi.

Diagnostika va tadqiqotlar yakunlari bo‘yicha kasbiy kuyish va ishga jalb etilganlik ko‘rsatkichlarini yaxshilash chora-tadbirlari rejasi ishlab chiqiladi, soliq organlari bilan alohida uchrashuvlar hamda kasbiy kuyish alomatlari aniqlangan xodimlar bilan individual suhbatlar o‘tkaziladi.

Kasbiy kuyish diagnostikasi:

Inson - bu asosiy, muhim, ajralmas, ammo axborot texnologiyalari bilan taqqoslaganda kamroq barqaror (ish jihatidan) va tashqi omillarga nisbatan ko'proq himoyaga muhtoj (hissiy) resurs, ayniqsa soliq to'lovchilar xizmati tuzilmalarining xodimlari haqida gap ketganda. Soliq to'lovchilarga xizmat ko'rsatish tuzilmalarining xizmatlarini baholash, monitoring qilish jarayonida, shikoyatlarni ko'rib chiqish jarayonida biz buni ko'pincha ko'rdik. Ba'zan motivatsiya va rag'batlantirishning moddiy vositalari yetarlicha ta'sir ko'rsatolmaydi yoki o'z foydasi chegarasiga yetadi.

Xodimning kasbiy kuyishi natijasida nima yuz beradi? Bir ma’noda, hech qanday yaxshi narsa emas:

hissiy charchaganlik va energiya yetishmovchiligi hissi;

ishdan ruhiy masofada uzoqlashish, ish bilan bog'liq salbiy yoki sinizm hissi ko'payganligi;

kasb samaradorligining pasayishi.

Ijtimoiy kasblarda ishlaydigan xodimlar haqidagi zamonaviy psixologik tadqiqotlar ularning kasbiy deformatsiyalarga moyilligini ko‘rsatadi. Ushbu kasb vakillarida tez-tez uchraydigan salbiy holatlardan biri «hissiy kuyish» fenomeni yoki boshqacha aytganda hissiy kuyish sindromidir. Sindrom ko‘plab tashqi va ichki omillar ta’sirida intensiv kasbiy muloqot vaziyatlarida yuzaga keladi va his-tuyg‘ularning «susayishi», tuyg‘u va kechinmalar o‘tkirligining yo‘qolishi, muloqot hamkorlari bilan nizolar ko‘payishi, boshqa odam kechinmalariga befarqlik va ulardan uzoqlashish, hayot qadri hissining yo‘qolishi, o‘z kuchiga ishonchning yo‘qolishi va boshqalar bilan namoyon bo‘ladi.

Shu munosabat bilan amerikalik psixologlar K. Maslach va S. Jackson metodikasi asosida 2023-yildan boshlab soliq to‘lovchilarga xizmat ko‘rsatish tuzilmalari xodimlari o‘rtasida kasbiy kuyishni aniqlash uchun har yili diagnostika (anketa so‘rovi) o‘tkaziladi (anketa savollari quyida keltirilgan). So‘rov natijalari soliq organi, lavozim, yosh, jins va ish staji bo‘yicha tahlil qilinadi, dinamika o‘rganiladi hamda ko‘rilgan choralar samaradorligi baholanadi.

Diagnostika natijalarini hisoblash va tahlil qilishda ikki yondashuvdan foydalanildi. Ulardan biri V. M. Bexterev nomidagi Psixiatriya va nevrologiya milliy tibbiy tadqiqot markazi ishlab chiqqan matematik model bo‘lib, uning asosida kasbiy kuyishning integral indeksi hisoblanadi.

Birinchi usuli uchta skalani o'z ichiga oladi:

1) «Hissiy holdan toyish» — kasbiy faoliyat bilan bog‘liq hissiy holatning og‘irligini aks ettiradi. Ushbu shkala bo‘yicha yuqori ko‘rsatkich tushkunlik, loqaydlik, kuchli charchoq va hissiy bo‘shliq bilan bog‘liq. Ushbu metodika bo‘yicha tekshiriluvchi 0 dan 45 gacha ball to‘plashi mumkin.

2) "Depersonalizatsiya" - bu ko'rsatkichdagi ko'rsatkich ishdagi hamkasblar bilan munosabatlar darajasini, shuningdek, kasb faoliyati bilan bog'liq bo'lgan shaxsiy his-tuyg'ularni aks ettiradi. Bu ko'rsatkichda yuqori bo'lish, mijozlarga nisbatan shafqatsiz, rasmiy munosabatlarni ko'rsatadi, mijozlarning o'zlariga nisbatan adolatsiz munosabatlarini his qiladi. Ushbu metodika bo'yicha tekshiriluvchi 0 dan 25 gacha ball to‘plashi mumkin.

3) «Shaxsiy yutuqlarni kamaytirish» — ushbu shkala umumiy optimizmning past darajasini, o‘z kuchiga va yuzaga keladigan muammolarni hal qilish qobiliyatiga ishonchni, ish va xodimlarga ijobiy munosabatni aniqlaydi. Ushbu metodika bo‘yicha tekshiriluvchi 0 dan 40 gacha ball to‘plashi mumkin. Shkala teskari xususiyatga ega: ball qancha katta bo‘lsa, shaxsiy yutuqlarning kamayish darajasi shuncha past bo‘ladi: 0-22 — shaxsiy yutuqlar kamayishining yuqori darajasi; 23-30 — o‘rta daraja; 31 va undan yuqori — past daraja.

So‘rovnoma (savollari quyida keltirilgan) uchta shkaladan iborat: «hissiy holdan toyish» (9 ta fikr), «depersonalizatsiya» (5 ta fikr), «shaxsiy yutuqlarni kamaytirish» (8 ta fikr).

Quyida keltirilgan soʻrovnomaning har bir savoliga respondentning javoblari quyidagicha baholanadi: 0 ball — «hech qachon», 1 ball — «juda kamdan-kam», 2 ball — «kamdan-kam», 3 ball — «baʼzan», 4 ball — «tez-tez», 5 ball — «juda tez-tez», 6 ball — «har kuni».

«Hissiy holdan toyish» — 1, 2, 3, 6, 8, 13, 14, 16, 20-bandlar bo‘yicha javoblar.

"Depersonalizatsiya" - 5, 10, 11, 15, 22-bandlaridagi javoblar.

«Shaxsiy yutuqlarni kamaytirish» — 4, 7, 9, 12, 17, 18, 19, 21-bandlar bo‘yicha javoblar.

Birinchi va ikkinchi shkala bo‘yicha ballar yig‘indisi alohida-alohida qancha katta bo‘lsa, tekshirilayotgan shaxsda «kuyish»ning turli jihatlari shuncha yaqqol namoyon bo‘ladi.

Uchinchi shkala bo‘yicha ballar yig‘indisi qancha kichik bo‘lsa, kasbiy «kuyish» shuncha kam bo‘ladi.

«Hissiy holdan toyish» — odamlar bilan ishlaydigan mutaxassisning hissiy, jismoniy va energetik resurslari tugab borishi jarayonidir. Holdan toyish surunkali hissiy va jismoniy charchoq, atrofdagilarga nisbatan befarqlik va sovuqqonlik, tushkunlik va jahldorlik belgilari bilan namoyon bo‘ladi.

"Depersonalizatsiya" (shaxsiy masofada bo'lish) - insonlar bilan ishlaydigan professionalning ijtimoiy dezatopsiya qilishining o'ziga xos shakli. Shaxsiy masofada bo'lish atrofdagilar bilan aloqalarning kamayishi, muloqot vaziyatlarida g'azablanish va chidamsizlikning oshishi, boshqa odamlarga nisbatan salbiy munosabatda bo'lish bilan namoyon bo'ladi.

«Shaxsiy yutuqlarni kamaytirish» (kasbiy motivatsiya) — o‘z ishida kompetentlik hissining pasayishi, o‘zidan qoniqmaslik, faoliyati qadrining kamayishi va kasbiy sohada o‘zini salbiy idrok etish. O‘zining salbiy namoyonlari yoki his-tuyg‘ulari uchun aybdorlik hissining paydo bo‘lishi, kasbiy va shaxsiy o‘zini baholashning pasayishi, o‘zini noqobil his qilish va ishga befarqlik. Altruistik mazmundagi ishga nisbatan motivatsiya va g‘ayrat darajasining pasayishi. Motivatsion sohaning holati kasbiy faoliyat unumdorligi, optimizm va ishga qiziqish, kasbiy kompetentlikni hamda odamlar bilan ishlashdagi muvaffaqiyat darajasini o‘zi baholashi kabi ko‘rsatkichlar bilan baholanadi.

Ikkinchi usul: kasbiy kuyishning integral indeksini hisoblash:

2007-yilda Bexterev nomidagi Ilmiy-tadqiqot psixonevrologiya institutida ko‘p o‘lchovli fazodagi nuqtalar orasidagi masofani aniqlashning matematik modeli asosida kasbiy kuyish sindromining tizimli indeksini aniqlash usuli taklif etilgan. Ushbu usul MBI testi yordamida olingan kasbiy kuyish sindromi parametrlari asosida yagona miqdoriy ko‘rsatkich olish imkonini beradi. Tizimli ko‘rsatkich sindromning tarqalishini aniqroq baholashga yordam beradi.

Bunda nol nuqta, ya’ni «koordinatalar boshi», barcha uch shkala bo‘yicha buzilishlar bo‘lmagan nuqta — 0 ball hisoblanadi. Ushbu matematik model haqiqiy bo‘lishi uchun shkalalar o‘rtasida muhim korrelyatsiyalar bo‘lmasligi kerak; bu Bexterev nomidagi Ilmiy-tadqiqot psixonevrologiya institutining Klinik psixologiya laboratoriyasidagi tadqiqotlar bilan tasdiqlangan. Bundan tashqari, har bir shkala «kasbiy kuyish» tushunchasining shakllanishiga teng hissa qo‘shadi deb hisoblanadi. Biroq har bir shkalada bandlar soni turlicha bo‘lgani uchun shkala qiymati maksimal ball soniga bo‘lish orqali me’yorga keltiriladi.

Hisoblash quyidagi formula bo'yicha amalga oshiriladi:

Kasbiy kuyishni aniqlash so‘rovnomasi savollari: