Tojikiston Respublikasi Hukumati huzuridagi Soliq qo'mitasi soliq ma'muriyatini modernizatsiya qilish, raqamli texnologiyalarni rivojlantirish va soliq to'lovchilarga xizmat ko'rsatish sifatini oshirishga qaratilgan islohotlarni izchil amalga oshirmoqda.
Soliq ma’muriyatchiligining asosiy jarayonlarini avtomatlashtirish va keng ko'lamli elektron xizmatlarni taqdim etishni ta'minlaydigan zamonaviy integratsiyalashgan boshqaruv tizimini (ISU) joriy etish islohotlarning asosiy elementi bo'ldi. Soliq qo'mitasining islohotlarga yo'naltirilgan rahbariyati xavf-xatarni boshqarish bo'yicha yondashuvlarni joriy etdi, bu nazoratning samaradorligini oshirishga va bir vaqtning o'zida adolatli soliq to'lovchilarga ma'muriy yukni kamaytirishga imkon berdi.
Avtomatlashtirilgan tizimlar soliq hisobotlarini o'z vaqtida bermaslik holatlarini tezkorlik bilan aniqlash, soliq to'lovchilarga avtomatik ravishda bildirishnomalar yuborish, qonun hujjatlarida nazarda tutilgan jarima sanksiyalarini qo'llash va keyinchalik nazorat choralarini ko'rish imkonini beradi. Buzilishlar saqlanib qolgan taqdirda, ish tavakkalchiliklarni tahlil qilish asosida tegishli majburiy ijro tartib-taomillarini qo'llab, administratsiyaning keyingi darajasiga o'tkaziladi.
Soliq xizmatlarini raqamlashtirish
Soliq tizimini raqamli transformatsiya qilish doirasida Tojikiston Respublikasida fuqarolar va biznes uchun soliq xizmatlarining ochiqligi va qulayligini oshirishga qaratilgan zamonaviy elektron xizmatlar majmuasi joriy etildi. Jumladan, quyidagi raqamli yechimlar amalga oshirildi:
"Andosi man" ("Mening soliqim") mobil ilova;
soliq to'lovchining shaxsiy kabineti;
soliq deklaratsiyalari va murojaatlarini elektron tarzda berish;
soliq to'lovchilarni onlayn ro'yxatdan o'tkazish;
avtomatik xabardorliklar va eslatmalar;
QQS bo'yicha elektron hisobvaraqlar-fakturalar;
"Virtual ombor" tizimi;
soliqlarni mobil ilovalar orqali to'lash imkoniyati.
Hozirgi vaqtda Soliq qo'mitasi 49 dan ortiq elektron davlat xizmatlarini, shu jumladan, biznesni 24 soat ichida ro'yxatdan o'tkazishni ta'minlaydi.
2025 yilda jismoniy shaxslar uchun asosiy elektron xizmatlarni yagona raqamli platformaga birlashtirgan "Andosi man" mobil dasturini joriy etish muhim yutuq bo'ldi. Ayni paytda ilovadan 298 mingdan ortiq fuqaro faol foydalanmoqda, bunda 37 mingdan ortiq jismoniy shaxslar soliq organlariga tashrif buyurmasdan onlayn rejimda yakka tartibdagi tadbirkor sifatida ro'yxatdan o'tgan.
Mazkur tashabbuslarni amalga oshirish soliq to'lovchilar bilan soliq organlari o'rtasidagi hamkorlikni sezilarli darajada soddalashtirdi, ma'muriy yukni kamaytirdi va soliq tartib-taomillarining shaffofligini oshirdi.
Soliq to'lovchilar bilan hamkorlikni rivojlantirish
Soliq to'lovchilariga xizmat ko'rsatish sifatini oshirish uchun Soliq qo'mitasi tomonidan turli xil kommunikatsiya va qayta aloqa kanallari joriy etildi, shu jumladan:
kontakt-markaz (kall-markaz);
chat-botlar va onlayn maslahatlar;
murojaatlarning elektron shakllari;
ijtimoiy tarmoqlar;
axborot resurslari va elektron xizmatlar.
Bunday mexanizmlar soliq to'lovchilarning murojaatlariga tezkor munosabatda bo'lishga va soliq organlariga nisbatan ishonch darajasini oshirishga imkon beradi.
Xodimlarning kasbiy bilimlarini oshirish
Soliq qo'mitasini institutsional rivojlantirish doirasida xodimlarning malakasini oshirish dasturlari quyidagilarni rivojlantirishga qaratilgan:
soliq to'lovchilarga xizmat ko'rsatishning mijozga yo'naltirilgan yondashuvi;
zamonaviy raqamli xizmatlar bilan ishlash ko'nikmalari;
samarali kommunikatsiya;
professional axloq va xizmat ko'rsatish xatti-harakatlari.
Riskga yo'naltirilgan soliq ma'muriyatini rivojlantirish
Tahliliy vositalar va avtomatlashtirilgan ma'lumotlarni qayta ishlashdan foydalanish xavf-xatarga mos nazorat usullarini qo'llashga imkon beradi, bu esa asossiz tekshiruvlar sonini kamaytirishga va soliq ma'muriyatining samaradorligini oshirishga ko'maklashadi.
Soliq savodxonligini oshirish
Soliq qo'mitasi shuningdek, aholi va tadbirkorlarning soliq savodxonligini oshirishga qaratilgan tadbirlarni amalga oshiradi, shu jumladan:
o'qitish seminarlari va vebinarlarini o'tkazish;
o'qitish video materiallarini tayyorlash;
axborot kampaniyalari;
ommaviy axborot vositalari va ijtimoiy tarmoqlarda chop etilgan.
islohotlarning samaradorligini xalqaro baholash
O'tkazilgan islohotlarning samaradorligi xalqaro tan olingan. Tojikiston Respublikasi soliq tizimi ikki marta TADAT metodologiyasi boʻyicha baholanadi - 2019 yilda va 2025 yil oktyabr oyida Xalqaro valyuta jamgʻarmasi ekspertlari tomonidan takroran baholanadi.
So'nggi baholash natijalari bo'yicha sezilarli taraqqiyot qayd etildi: 16 ta natijadorlik yo'nalishi bo'yicha yaxshilanishlar amalga oshirildi, bunda 10 ta yo'nalish bo'yicha eng yuqori "A" bahosi berilgan. Bunda yomonlashishning hech bir ko'rsatkichi qayd etilmagan.
Kelgusidagi rivojlanish istiqbollari
Maqsadlarga erishilgan natijalar Soliq qo'mitasi tomonidan yanada rivojlanish uchun asos sifatida ko'rib chiqiladi. Shu munosabat bilan TADAT tavsiyalarini hisobga olgan holda ishlab chiqilgan 2026-2030 yillarga mo'ljallangan Soliq ma'muriyatini rivojlantirish dasturi loyihasi ishlab chiqildi.
Dasturning asosiy ustuvor vazifalari quyidagilardan iborat:
soliq ma'muriyatchiligini yanada raqamlashtirish;
nazoratning tavakkalchilikka yo'naltirilgan usullarini rivojlantirish;
soliq tizimini xalqaro standartlar bilan uyg'unlashtirish;
soliq organlarining institutsional salohiyatini mustahkamlash.
Amalga oshirilgan islohotlar allaqachon sezilarli natija berdi. Elektron hisobotdan foydalanuvchi soliq to‘lovchilar va yangi korxonalar soni oshdi, davlat budjetiga soliq tushumlari bo‘yicha reja esa muntazam ravishda ortig‘i bilan bajarilmoqda. Bu soliq ma’muriyatchiligi samaradorligi oshgani va soliq intizomi mustahkamlanayotganini ko‘rsatadi.
Shu bilan birga, Davlat xizmatlari raqamli transformatsiyasi doirasida Tojikiston Respublikasi Hukumati huzuridagi Soliq qo'mitasi soliq ma'muriyatining samaradorligini oshirish, jarayonlarning shaffofligini oshirish va soliq to'lovchilarga xizmat ko'rsatish sifatini yaxshilash uchun sun'iy intellekt (sun'iy intellekt) texnologiyalarini faol joriy etmoqda.
Sun’iy intellektdan foydalanish bir qator jarayonlarni avtomatlashtirish, ma’muriy tartib-taomillarni qisqartirish, ma’lumotlarga ishlov berishni tezlashtirish va inson omili ta’sirini kamaytirish imkonini beradi. Muhim yangiliklardan biri soliq to‘lovchining shaxsiy kabinetida jismoniy shaxslarni onlayn ro‘yxatdan o‘tkazishning intellektual tizimi bo‘ldi. U ma’lumotlarni avtomatik tekshiradi, davlat reyestrlari bilan solishtiradi va mumkin bo‘lgan nomuvofiqliklarni aniqlaydi.
Raqamli xizmatlardan foydalanish xavfsizligini ta'minlash uchun zamonaviy himoya mexanizmlari qo'llaniladi, shu jumladan ko'p omilli autentifikatsiya va foydalanuvchilarning xulq-atvor omillarini tahlil qilish, bu esa shaxsiy ma'lumotlarni himoya qilish darajasini oshirish imkonini beradi.
Raqamli texnologiyalarni joriy etish natijasida yuridik shaxslar va yakka tartibdagi tadbirkorlar soliq to'lovchining shaxsiy kabineti orqali bir qator xizmatlar olishlari mumkin, shu jumladan ro'yxatdan o'tkazish hujjatlarining dublikatlarini olish, ro'yxatdan o'tkazish va hisobga qo'yish sabablari kodlarini qayta ro'yxatdan o'tkazish. Sun'iy intellekt avtomatik ravishda ma'lumotlarning to'g'riligini tekshiradi va qaror qabul qilish jarayonini tezlashtiradi.
Qo'shimcha ravishda yakka tartibdagi tadbirkorni "Andosi man" mobil ilova orqali ro'yxatdan o'tkazish imkoniyati amalga oshirildi, unda hujjatlarni tan olish va shaxsni intellektual tasdiqlash texnologiyalaridan foydalanish mumkin. Bu biznesni soliq organlariga bormasdan to'liq onlayn ochish imkonini beradi.
Soliq organlarining ichki jarayonlarida ham AI ishlatiladi. Masalan, mulk solig'ida aqlli algoritmlar turli davlat manbalaridan olingan ma'lumotlarni taqqoslashga, farqlarni aniqlashga va aniqroq soliq bazasini shakllantirishga yordam beradi.
istiqbolda sun'iy intellektni qo'llashni yanada kengaytirish, shu jumladan soliq tushumlarini prognozlash, soliq hisobotlarini avtomatlashtirilgan tahlil qilish va katta ma'lumotlar texnologiyalaridan foydalanish rejalashtirilgan.
Sun'iy intellektni joriy etish soliq tizimini modernizatsiya qilishning muhim qismiga aylanib, soliq ma'muriyatining samaradorligi va davlat xizmatlari sifatini oshirishga ko'maklashmoqda.
