Tacikistan Respublikası Hökuməti yanında Vergi Komitəsi vergi idarəçiliyini modernləşdirməyə, rəqəmsal texnologiyaların inkişafına və vergi ödəyicilərinə xidmət keyfiyyətinin artırılmasına yönəlmiş islahatları ardıcıl şəkildə həyata keçirir.
İslahatların əsas elementi müasir inteqrasiya olunmuş idarəetmə sisteminin (İİS) tətbiqi olub ki, bu da geniş elektron xidmətlərin göstərilməsini və əsas vergi idarəetmə proseslərinin avtomatlaşdırılmasını təmin edir. Vergi Komitəsinin islahatlara yönəlmiş rəhbərliyi risk idarəetməsinə əsaslanan yanaşmalar tətbiq etdi ki, bu da nəzarətin səmərəliliyini artırmağa və eyni zamanda ədalətli vergi ödəyicilərinin inzibati yükünü azaltmağa imkan verdi.
Avtomatlaşdırılmış sistemlər vergi hesabatlarının vaxtında təqdim edilməməsi hallarını operativ aşkar etməyə, vergi ödəyicilərinə avtomatik bildirişlər göndərməyə, qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş cərimə sanksiyalarını tətbiq etməyə və sonrakı nəzarət tədbirlərini başlatmağa imkan verir. Pozuntular davam etdikdə, risklərin təhlili əsasında müvafiq məcburi icra prosedurları tətbiq olunmaqla işlər inzibatçılığın növbəti səviyyəsinə ötürülür.
Vergi xidmətlərinin rəqəmsallaşdırılması
Vergi sisteminin rəqəmsal transformasiyası çərçivəsində Tacikistan Respublikasında vətəndaşlar və biznes üçün vergi xidmətlərinin əlçatanlığının və rahatlığının artırılmasına yönəlmiş müasir elektron xidmətlər kompleksi tətbiq olunub. Xüsusilə, aşağıdakı rəqəmsal həllər həyata keçirilib:
«Andozi man» («Mənim vergim») mobil tətbiqi;
vergi ödəyicisinin şəxsi kabineti;
vergi deklarasiyaları və müraciətləri elektron şəkildə vermək;
vergi ödəyicilərinin onlayn qeydiyyatı;
avtomatik bildirişlər və xatırlatmalar;
ƏDV üzrə elektron hesab-fakturalar;
"Virtual anbar" sistemi;
vergi ödəmə imkanı mobil tətbiqlər vasitəsilə.
Hazırda Vergi Komitəsi 24 saat ərzində biznesin qeydiyyatı da daxil olmaqla 49-dan çox elektron dövlət xidmətini təqdim edir.
2025-ci ildə fərdi şəxslər üçün əsas elektron xidmətləri vahid rəqəmsal platformada birləşdirən "Andosi man" mobil tətbiqinin tətbiqi əhəmiyyətli bir nailiyyət oldu. Hazırda 298 mindən çox vətəndaş tətbiqdən aktiv istifadə edir, bununla yanaşı 37 mindən çox fiziki şəxs vergi orqanlarına gəlmədən onlayn rejimdə fərdi sahibkar kimi qeydiyyatdan keçib.
Bu təşəbbüslərin həyata keçirilməsi vergi ödəyicilərinin vergi orqanları ilə qarşılıqlı əlaqəsini əhəmiyyətli dərəcədə asanlaşdırmağa, inzibati yükü azaldmağa və vergi prosedurlarının şəffaflığını artırmağa imkan verdi.
Vergi ödəyiciləri ilə qarşılıqlı əlaqənin inkişafı
Vergi ödəyicilərinə xidmətlərin keyfiyyətini artırmaq üçün Vergi Komitəsi tərəfindən müxtəlif kommunikasiya və geri əlaqə kanalları tətbiq edilmişdir, o cümlədən:
kontakt mərkəzi (çağrı mərkəzi);
chat-botlar və onlayn məsləhətlər;
müraciətlərin elektron formaları;
sosial şəbəkələr;
informasiya resursları və elektron xidmətlər.
Belə mexanizmlər vergi ödəyicilərinin müraciətlərinə sürətli reaksiya verməyə və vergi orqanlarına etimad səviyyəsinin artırılmasına imkan verir.
Xadimlərin peşə bacarıqlarının artırılması
Vergi Komitəsinin institutsional inkişafı çərçivəsində aşağıdakıları inkişaf etdirməyə yönəlmiş əməkdaşların ixtisasının artırılması proqramları həyata keçirilir:
vergi ödəyicilərinə xidmət göstərməyə müştəriyə yönəlmiş yanaşma;
müasir rəqəmsal xidmətlərlə işləmək bacarıqları;
səmərəli kommunikasiya;
peşə etikası və xidmət davranışları.
Riskə yönəlmiş vergi idarəçiliyinin inkişafı
Analitik vasitələrin və avtomatlaşdırılmış məlumatların istifadəsi riskə yönəlmiş nəzarət metodlarını tətbiq etməyə imkan verir ki, bu da əsassız yoxlamaların sayını azaltmağa və vergi idarəetməsinin səmərəliliyini artırmağa kömək edir.
Vergi savadlılığının artırılması
Vergi komitəsi əhalinin və sahibkarların vergi biliyinin artırılması istiqamətində tədbirlər də həyata keçirir, o cümlədən:
təlim-tərbiyə seminarları və webinarları keçirmək;
təlim video materialları hazırlamaq;
informasiya kampaniyaları;
Kütləvi informasiya vasitələrində və sosial şəbəkələrdə nəşrlər.
İslahatların effektivliyinin beynəlxalq qiymətləndirilməsi
Aparılan islahatların səmərəliliyi beynəlxalq səviyyədə tanınmışdır. Tacikistan Respublikasının vergi sistemi TADAT metodologiyası üzrə iki dəfə - 2019-cu ildə və 2025-ci ilin oktyabrında yenidən Beynəlxalq Valyuta Fondunun ekspertləri tərəfindən qiymətləndirilib.
Son qiymətləndirmə nəticələri əsasında əhəmiyyətli irəliləyiş qeydə alınıb: nəticə qabiliyyətinin 16 istiqaməti üzrə yaxşılaşdırmalar əldə olunub, onlardan 10-u ən yüksək "A" qiymətləndirməsinə layiq görülüb. Bununla yanaşı, heç bir pisləşmə göstəricisi qeydə alınmayıb.
Gələcək inkişaf perspektivləri
Vergi Komitəsi əldə edilmiş nəticələri daha da inkişaf etmək üçün əsas kimi qiymətləndirir. TADAT-ın tövsiyələrini nəzərə alaraq hazırlanmış 2026-2030-cu illər üçün Vergi İdarəsinin İnkişafı Proqramı layihəsi hazırlanıb.
Proqramın əsas prioritetləri:
vergi idarəçiliyinin daha da rəqəmsallaşdırılması;
Riskə yönəlmiş nəzarət metodlarının inkişaf etdirilməsi;
vergi sisteminin beynəlxalq standartlarla uyğunlaşdırılması;
vergi orqanlarının institusional potensialının gücləndirilməsi.
Aparılan islahatların həyata keçirilməsi artıq əlamətdar nəticələr verib. Elektron hesabatdan istifadə edən vergi ödəyicilərinin sayı artıb, yeni müəssisələrin sayı artıb və dövlət büdcəsinə vergi gəlirləri sabit şəkildə həddindən artıq həyata keçirilir. Bu, vergi idarəçiliyinin səmərəliləşməsinin və vergi intizamının gücləndirilməsinin sübutudur.
Bununla yanaşı, Dövlət xidmətlərinin rəqəmsal transformasiyası çərçivəsində Tacikistan Respublikası Hökuməti yanında Vergi Komitəsi vergi idarəçiliyinin səmərəliliyini artırmaq, proseslərin şəffaflığını artırmaq və vergi ödəyicilərinə xidmətlərin keyfiyyətini yaxşılaşdırmaq üçün süni intellekt (Sİ) texnologiyalarını fəal tətbiq edir.
Sİ-nin istifadəsi bir sıra prosesləri avtomatlaşdırmağa, inzibati prosedurları qısalaşdırmağa, məlumatların işlənməsini sürətləndirməyə və insan faktorunun təsirini minimuma endirməyə imkan verir. Mühüm yeniliklərdən biri vergi ödəyicisinin şəxsi kabinetində fiziki şəxslərin onlayn qeydiyyatı üzrə ağıllı sistem olub ki, bu sistem avtomatik olaraq məlumatları yoxlayır, dövlət qeydiyyatları ilə müqayisə edir və mümkün uyğunsuzluqları aşkar edir.
Rəqəmsal xidmətlərdən istifadə zamanı təhlükəsizliyi təmin etmək üçün çoxfaktorlu autentifikasiya və istifadəçilərin davranış amillərinin təhlili daxil olmaqla müasir mühafizə mexanizmləri tətbiq edilir. Bu, fərdi məlumatların qorunma səviyyəsini artırmağa imkan verir.
Rəqəmsal texnologiyaların tətbiqi nəticəsində hüquqi şəxslər və fərdi sahibkarlar vergi ödəyicisinin şəxsi kabineti vasitəsilə bir sıra xidmətlər əldə edə bilərlər, o cümlədən qeydiyyat sənədlərinin nüsxələrini almaq, qeydiyyata alınma səbəbi kodlarını (KPP) qeydiyyata almaq və yenidən qeydiyyata almaq. Süni intellekt avtomatik olaraq verilən məlumatların düzgünlüyünü yoxlayır və qərar qəbul prosesini sürətləndirir.
Sənədlərin tanınması və şəxsiyyətin intellektual təsdiqlənməsi texnologiyalarından istifadə edən "Andosi man" mobil tətbiqi vasitəsilə fərdi sahibkarı qeydiyyatdan keçirmək imkanı da tətbiq edilib. Bu, vergi orqanlarını ziyarət etmədən tamamilə onlayn biznes açmağa imkan verir.
Sİ həmçinin vergi orqanlarının daxili proseslərində istifadə olunur. Məsələn, əmlak vergilərində ağıllı alqoritmlər müxtəlif dövlət mənbələrindən olan məlumatları müqayisə etməyə, fərqləri aşkar etməyə və daha dəqiq vergi bazasını formalaşdırmağa kömək edir.
Gələcəkdə süni intellektin tətbiqinin daha da genişləndirilməsi, o cümlədən vergi gəlirlərinin proqnozlaşdırılması, vergi hesabatlarının avtomatlaşdırılmış təhlili və böyük məlumat texnologiyalarının istifadəsi nəzərdə tutulur.
Süni intellektin tətbiqi vergi sisteminin müasirləşdirilməsinin mühüm hissəsi olur və vergi idarəçiliyinin səmərəliliyinin və dövlət xidmətlərinin keyfiyyətinin artırılmasına kömək edir.
