Тәжікстан Республикасының Үкіметі жанындағы Салық комитеті салықтық әкімшілендіруді жаңғыртуға, цифрлық технологияларды дамытуға және салық төлеушілерге қызмет көрсету сапасын арттыруға бағытталған реформаларды жүйелі түрде іске асырады.
Реформалардың негізгі элементі электрондық қызметтердің кең спектрін ұсынуды және салықтық әкімшілендірудің негізгі процестерін автоматтандыруды қамтамасыз ететін қазіргі заманғы интеграцияланған басқару жүйесін (ИСУ) енгізу болды. Салық комитетінің реформаға бағдарланған басшылығы тәуекелдерді басқаруға негізделген тәсілдерді енгізді, бұл бақылаудың тиімділігін арттыруға және сонымен бірге адал салық төлеушілерге әкімшілік жүктемені азайтуға мүмкіндік берді.
Автоматтандырылған жүйелер салық есептілігін уақтылы бермеу жағдайларын жедел анықтауға, салық төлеушілерге автоматты түрде хабарлама жіберуге, заңнамада көзделген айыппұлдық санкцияларды қолдануға және одан кейінгі бақылау шараларын бастауға мүмкіндік береді. Бұзаушылық сақталған жағдайда іс тәуекелдерді талдау негізінде тиісті мәжбүрлеп орындау рәсімдерін қолдана отырып, келесі әкімшілік деңгейіне беріледі.
Салық қызметтерін цифрландыру
Салық жүйесінің цифрлық трансформациясы аясында Тәжікстан Республикасында азаматтар мен бизнес үшін салық қызметтерінің қолжетімділігі мен ыңғайлылығын арттыруға бағытталған заманауи электрондық сервистер кешені енгізілді. Атап айтқанда, келесі цифрлық шешімдер іске асырылды:
"Андози ман" ("Менің салығым") мобильді қосымшасы;
салық төлеушінің жеке кабинеті;
салық декларациялары мен өтініштерді электрондық беру;
салық төлеушілерді онлайн тіркеу;
автоматты хабарламалар мен ескертулер;
ҚҚС бойынша электрондық шот-фактуралар;
"Виртуалды қойма" жүйесі;
мобильді қосымшалар арқылы салық төлеу мүмкіндігі.
Қазіргі уақытта Салық комитеті 24 сағат ішінде бизнесті тіркеуді қоса алғанда, 49-дан астам электрондық мемлекеттік қызмет көрсетеді.
2025 жылы жеке тұлғаларға арналған негізгі электрондық қызметтерді бірыңғай цифрлық платформаға біріктірген "Андози ман" мобильді қолданбасын енгізу елеулі жетістік болды. Қазіргі уақытта қосымшадан 298 мыңнан астам азамат белсенді пайдаланады, бұл ретте 37 мыңнан астам жеке тұлға салық органдарына бармай-ақ жеке кәсіпкер ретінде онлайн режимде тіркелді.
Осы бастамаларды іске асыру салық төлеушілердің салық органдарымен өзара іс-қимылын айтарлықтай жеңілдетуге, әкімшілік жүктемені азайтуға және салық рәсімдерінің ашықтығын арттыруға мүмкіндік берді.
Салық төлеушілермен өзара іс-қимылды дамыту
Салық төлеушілерге қызмет көрсету сапасын арттыру үшін Салық комитеті түрлі коммуникация және кері байланыс арналарын енгізді, оның ішінде:
байланыс орталығы (колл-орталығы);
чат-боттар мен онлайн-консультациялар;
өтініштердің электрондық нысандары;
әлеуметтік желілер;
ақпараттық ресурстар мен электрондық қызметтер.
Мұндай механизмдер салық төлеушілердің өтініштеріне жедел жауап беруге және салық органдарына сенім деңгейін арттыруға мүмкіндік береді.
Қызметкерлердің кәсіби құзыреттілігін арттыру
Салық комитетін институционалдық дамыту шеңберінде қызметкерлердің мына бағыттарды дамытуға арналған біліктілігін арттыру бағдарламалары іске асырылады:
салық төлеушілерге қызмет көрсетуге клиентке бағдарланған тәсіл;
заманауи цифрлық сервистермен жұмыс істеу дағдысы;
тиімді коммуникация;
кәсіби этика және қызмет көрсету мінез-құлқы.
Тәуекелге бағдарланған салық әкімшілендіруді дамыту
Талдау құралдарын және автоматтандырылған деректерді өңдеу тәуекелге бағытталған бақылау әдістерін қолдануға мүмкіндік береді, бұл негізсіз тексерулердің санын азайтуға және салық әкімшілігінің тиімділігін арттыруға ықпал етеді.
Салық сауаттылығын арттыру
Салық комитеті сондай-ақ халықтың және кәсіпкерлердің салық сауаттылығын арттыруға бағытталған іс-шараларды жүзеге асырады, соның ішінде:
оқытушы семинарлар мен вебинарлар өткізу;
оқытушы бейнематериалдарды дайындау;
ақпараттық кампаниялар;
бұқаралық ақпарат құралдарында және әлеуметтік желілерде жариялау.
Реформалардың тиімділігін халықаралық бағалау
Жүргізілген реформалардың тиімділігі халықаралық таныма алды. Тәжікстан Республикасының салық жүйесі TADAT әдістемесі бойынша екі рет - 2019 жылы және 2025 жылдың қазан айында Халықаралық валюта қорының сарапшыларымен қайталап бағадан өтті.
Соңғы бағалау нәтижелері бойынша елеулі прогресс тіркелді: нәтижеліліктің 16 бағыты бойынша жақсартулар қол жеткізілді, бұл ретте олардың 10-ы бойынша ең жоғары "A" бағасы берілді. Бұл ретте нашарлаудың бірде-бір көрсеткіші белгіленбеген.
Алдағы даму перспективалары
Салық комитеті қол жеткізген нәтижелерді одан әрі даму үшін негіз ретінде қарайды. Осыған байланысты TADAT ұсынымдарын ескере отырып әзірленген 2026-2030 жылдарға арналған Салық әкімшілігін дамыту бағдарламасының жобасы әзірленді.
Бағдарламаның негізгі басымдықтары:
салық әкімшілендіруді одан әрі цифрландыру;
бақылаудың тәуекелге бағдарланған әдістерін дамыту;
салық жүйесін халықаралық стандарттармен үйлестіру;
салық органдарының институционалдық әлеуетін нығайту.
Жүргізілген реформалардың жүзеге асырылуы нақты нәтиже берді. Электрондық есеп беруді пайдаланатын салық төлеушілердің саны ұлғайды, жаңа кәсіпорындардың саны ұлғайды, ал мемлекеттік бюджетке салық түсімдерінің жоспары тұрақты түрде асыра орындалуда. Бұл салықтық әкімшілендірудің тиімділігін арттыру және салықтық тәртіпті нығайту туралы дәлел.
Сонымен қатар, Мемлекеттік қызметтердің цифрлық трансформациясы аясында Тәжікстан Республикасы Үкіметінің жанындағы Салық комитеті салықтық әкімшілендірудің тиімділігін арттыру, үдерістердің ашықтығын арттыру және салық төлеушілерге қызмет көрсету сапасын жақсарту үшін жасанды зияткерлік (ИИ) технологиясын белсенді енгізеді.
ИИ-ді пайдалану көптеген процестерді автоматтандыруға, әкімшілік рәсімдерді қысқартуға, деректерді өңдеуді тездетуге және адам факторының әсерін азайтуға мүмкіндік береді. Бір маңызды жаңалық - салық төлеушінің жеке кабинетіне жеке тұлғаларды онлайн тіркеудің интеллектуалдық жүйесі болды, ол деректерді автоматты түрде тексереді, оларды мемлекеттік тізілімдермен салыстырады және ықтимал сәйкессіздіктерді анықтайды.
Цифрлық қызметтерді пайдаланудың қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін көптеген факторлы аутентификацияны және пайдаланушылардың мінез-құлық факторларын талдауды қоса алғанда, қазіргі заманғы қорғау тетіктері қолданылады, бұл жеке деректерді қорғау деңгейін арттыруға мүмкіндік береді.
Цифрлық технологияларды енгізу нәтижесінде заңды тұлғалар мен дара кәсіпкерлер салық төлеушінің жеке кабинеті арқылы бірқатар қызметтерді ала алады, оның ішінде тіркеу құжаттарының телнұсқаларын алу, тіркеу және есепке қою себептерінің кодтарын қайта тіркеу. Жасанды интеллект берілген деректердің дұрыстығын автоматты түрде тексереді және шешім қабылдау процесін тездетеді.
Сонымен қатар жеке кәсіпкерді "Андози ман" мобильді қосымшасы арқылы тіркеу мүмкіндігі іске асырылды, онда құжаттарды тану және интеллектуалды жеке басын тексеру технологиясы пайдаланылады. Бұл салық органдарына бармай-ақ толық онлайн бизнес ашуға мүмкіндік береді.
ИИ салық органдарының ішкі процестерінде де қолданылады. Мысалы, мүлікті салық салу кезінде зияткерлік алгоритмдер түрлі мемлекеттік көздерден алынған деректерді салыстыруға, айырмашылықтарды анықтауға және нақты салық базасын қалыптастыруға көмектеседі.
Болашақта жасанды интеллектіні қолдануды одан әрі кеңейту жоспарлануда, соның ішінде салық түсімдерін болжау, салық есептілігін автоматтандырылған талдау және үлкен деректер технологияларын пайдалану.
Жасанды зияткерлікті енгізу салық жүйесін жаңғыртудың маңызды бөлігі болып табылады және салық әкімшілендірудің тиімділігін және мемлекеттік қызметтердің сапасын арттыруға ықпал етеді.
