Թաջիկստանի Հանրապետության կառավարության շրջանում հարկային կոմիտեն հետեւողականորեն իրականացնում է հարկային վարչակազմի արդիականացման, թվային տեխնոլոգիաների զարգացման եւ հարկատուներին սպասարկման որակի բարձրացման ուղղությամբ ուղղված բարեփոխումները:
Կառավարման ժամանակակից ինտեգրված համակարգի ներդրումը բարեփոխումների առանցքային տարր է դարձել, որը ապահովում է էլեկտրոնային ծառայությունների լայն սպեկտրի մատուցումը եւ հարկային վարչակազմի հիմնական գործընթացների ավտոմատացումը: Հարկային կոմիտեի բարեփոխումների ուղղված ղեկավարությունը ներդրել է ռիսկի կառավարման վրա հիմնված մոտեցումներ, ինչը թույլ է տվել բարձրացնել վերահսկողության արդյունավետությունը եւ միաժամանակ նվազեցնել վարչական բեռը ազնիվ հարկատուների վրա:
Ավտոմատացված համակարգերը թույլ են տալիս արագ հայտնաբերել հարկային հաշվետվությունները սահմանված ժամկետում չներկայացնելու դեպքերը, հարկ վճարողներին ավտոմատ կերպով ծանուցումներ ուղարկել, կիրառել օրենսդրությամբ նախատեսված տուգանքները և նախաձեռնել հետագա վերահսկողական միջոցառումներ։ Եթե խախտումները շարունակվում են, գործերը փոխանցվում են վարչարարության հաջորդ մակարդակ՝ ռիսկերի վերլուծության հիման վրա կիրառելով հարկադիր կատարման համապատասխան ընթացակարգերը։
Հարկային ծառայությունների թվայնացումը
Տաջիկստանի Հանրապետությունում հարկային համակարգի թվային վերափոխման շրջանակներում ներդրվել է ժամանակակից էլեկտրոնային ծառայությունների համալիր, որոնք ուղղված են քաղաքացիների եւ բիզնեսի համար հարկային ծառայությունների մատչելիության եւ հարմարավետության բարձրացմանը: Մասնավորապես, իրականացվել են հետեւյալ թվային լուծումները.
"Անդոզի ման" բջջային հավելվածը (Իմ հարկը)
հարկ վճարողի անձնական գրասենյակը,
հարկային հայտարարագրերի եւ դիմումների էլեկտրոնային ներկայացում;
հարկատուների առցանց գրանցումը;
ավտոմատ ծանուցումներ եւ հիշեցումներ;
ԱԱՀ-ի էլեկտրոնային հաշիվ-ֆաքտուրեր,
"Վիրտուալ պահեստ" համակարգը;
բջջային հավելվածների միջոցով հարկեր վճարելու հնարավորությունը:
Ներկայումս Հարկային կոմիտեն ավելի քան 49 էլեկտրոնային պետական ծառայություններ է մատուցում, ներառյալ բիզնեսի գրանցումը 24 ժամվա ընթացքում:
Հատկանշական ձեռքբերում է դարձել 2025 թվականին "Անդոզի ման" բջջային ծրագրի ներդրումը, որը միավորում է ֆիզիկական անձանց համար հիմնական էլեկտրոնային ծառայությունները միասնական թվային հարթակով: Ներկայումս հավելվածից ակտիվորեն օգտվում են ավելի քան 298 հազար քաղաքացիներ, ընդ որում՝ ավելի քան 37 հազար ֆիզիկական անձանց գրանցվել են որպես անհատական ձեռնարկատերեր առցանց ռեժիմում՝ առանց հարկային մարմիններին այցելելու:
Այս նախաձեռնությունների իրականացումը թույլ է տվել հարկատուների եւ հարկային մարմինների փոխգործակցությունը զգալիորեն հեշտացնել, նվազեցնել վարչական բեռը եւ բարձրացնել հարկային ընթացակարգերի թափանցիկությունը:
Հարկ վճարողների հետ փոխգործակցության զարգացում
Հարկատուներին սպասարկման որակը բարձրացնելու համար Հարկային կոմիտեն ներդրել է հաղորդակցության եւ հետադարձ կապի տարբեր ալիքներ, այդ թվում՝
կոնտակտ-կենտրոն (կոլ-կենտրոն);
զրուցային բոտներ եւ առցանց խորհրդատվություններ;
դիմումների էլեկտրոնային ձեւերը;
սոցիալական ցանցերը;
տեղեկատվական ռեսուրսներ եւ էլեկտրոնային ծառայություններ:
Նման մեխանիզմները թույլ են տալիս արագ արձագանքել հարկատուների դիմումներին եւ բարձրացնել հարկային մարմինների նկատմամբ վստահության մակարդակը:
Աշխատակիցների մասնագիտական իրավասության բարձրացումը
Հարկային կոմիտեի ինստիտուցիոնալ զարգացման շրջանակներում իրականացվում են աշխատակիցների որակավորման բարձրացման ծրագրեր, որոնք ուղղված են
հարկատուներին սպասարկման հաճախորդին կողմնորոշված մոտեցումը;
ժամանակակից թվային ծառայությունների հետ աշխատելու հմտությունները;
արդյունավետ հաղորդակցություն;
մասնագիտական էթիկայի եւ ծառայողական վարքի մասին:
Ռիսկային կողմնորոշված հարկային վարչակազմի զարգացում
Վերլուծական գործիքների եւ ավտոմատ տվյալների մշակման օգտագործումը թույլ է տալիս կիրառել ռիսկային կողմնորոշված վերահսկողության մեթոդներ, ինչը նպաստում է անհիմն ստուգումների քանակի նվազեցմանը եւ հարկային կառավարման արդյունավետության բարձրացմանը:
Հարկային գրագիտության բարձրացում
Հարկային կոմիտեն իրականացնում է նաեւ բնակչության եւ գործարարների հարկային գրագիտության բարձրացմանն ուղղված միջոցառումներ, ներառյալ՝
ուսուցողական սեմինարներ եւ վեբինարներ անցկացնել,
ուսուցչական տեսանյութերի պատրաստում;
տեղեկատվական արշավներ;
Լրատվամիջոցների եւ սոցիալական ցանցերի հրապարակումները:
Կառավարության բարեփոխումների արդյունավետության միջազգային գնահատական
Ներկայացված բարեփոխումների արդյունավետությունը միջազգային ճանաչում է ստացել։ Տաջիկստանի Հանրապետության հարկային համակարգը երկու անգամ անցել է TADAT մեթոդաբանությամբ գնահատում՝ 2019 թվականին եւ 2025 թվականի հոկտեմբերին Միջազգային արժութային հիմնադրամի փորձագետների կողմից:
Վերջին գնահատման արդյունքներով զգալի առաջընթաց է արձանագրվել. բարելավումներ են գրանցվել գործունեության 16 ուղղությամբ, ընդ որում, դրանցից 10-ին տրվել է "A" բարձրագույն գնահատականը: Ընդ որում, վատթարացման ցուցանիշներից ոչ մեկը չի նշվել:
Հետագա զարգացման հեռանկարները
Հարկային կոմիտեն ձեռք բերված արդյունքները դիտարկում է որպես հետագա զարգացման հիմք: Այս կապակցությամբ մշակվել է 2026-2030 թվականների հարկային վարչակազմի զարգացման ծրագրի նախագիծը, որը պատրաստվել է TADAT-ի առաջարկություններին համապատասխան:
Ծրագրի հիմնական առաջնահերթությունները կլինեն՝
հարկային ադմինիստրացիայի հետագա թվայնացումը;
ռիսկային կողմնորոշված վերահսկողության մեթոդների զարգացումը;
հարկային համակարգի ներդաշնակեցումը միջազգային ստանդարտների հետ;
հարկային մարմինների ինստիտուցիոնալ ներուժի ամրապնդումը:
Ներկայացված բարեփոխումների իրականացումը արդեն իսկ զգալի արդյունքներ է տվել: Էլեկտրոնային հաշվետվություն օգտագործող հարկատուների թիվը աճել է, աճել է նոր ձեռնարկությունների թիվը, իսկ պետական բյուջեի հարկային եկամուտները կայունորեն գերկատարվում են: Սա վկայում է հարկային կառավարման արդյունավետության բարձրացման եւ հարկային կարգապահության ամրապնդման մասին:
Միեւնույն ժամանակ, Տաջիկստանի Հանրապետության կառավարության շրջանակներում պետական ծառայությունների թվային վերափոխման շրջանակում Թաջիկստանում հարկային կոմիտեն ակտիվորեն ներդնում է արհեստական ինտելեկտի (ԱԻ) տեխնոլոգիաներ՝ հարկային վարչակազմի արդյունավետությունը բարձրացնելու, գործընթացների թափանցիկությունն ու հարկատուներին սպասարկման որակը բարելավելու համար:
ՀԻ օգտագործումը թույլ է տալիս ավտոմատացնել մի շարք գործընթացներ, կրճատել վարչական ընթացակարգերը, արագացնել տվյալների մշակումը եւ նվազագույնի հասցնել մարդկային գործոնների ազդեցությունը: Կարեւոր նորարարություններից մեկն է հարկատուների անձնական գրասենյակում առցանց ֆիզիկական անձանց գրանցման ինտելեկտիկ համակարգը, որը ավտոմատ կերպով ստուգում է տվյալները, համադրում դրանք պետական գրանցամատյաների հետ եւ բացահայտում հնարավոր անհամապատասխանությունները:
Թվային ծառայությունների օգտագործման անվտանգության ապահովման համար կիրառվում են պաշտպանության ժամանակակից մեխանիզմներ, ներառյալ բազմաֆակտորային հավաստագրումը եւ օգտատերերի վարքագծի գործոնների վերլուծությունը, ինչը թույլ է տալիս բարձրացնել անձնական տվյալների պաշտպանության մակարդակը:
Թվային տեխնոլոգիաների ներդրման արդյունքում իրավաբանական անձինք և անհատ ձեռնարկատերերը կարող են մի շարք ծառայություններ ստանալ հարկ վճարողի անձնական հաշվի միջոցով, այդ թվում՝ գրանցման փաստաթղթերի կրկնօրինակներ ստանալ և հաշվառման կանգնելու պատճառի ծածկագրերը գրանցել ու վերագրանցել։ Արհեստական բանականությունն ավտոմատ ստուգում է ներկայացված տվյալների ճշտությունը և արագացնում որոշումների ընդունումը։
Բացի այդ, իրականացվել է անհատական ձեռնարկատիրոջ գրանցման հնարավորությունը "Անդոզի ման" բջջային հավելվածի միջոցով, որտեղ օգտագործվում են փաստաթղթերի ճանաչման եւ անհատականության ինտելեկտուալ վավերացման տեխնոլոգիաներ: Սա թույլ է տալիս բիզնես բացել ամբողջությամբ առցանց՝ առանց հարկային մարմինների այցելության:
ԱԻ-ն օգտագործվում է նաեւ հարկային մարմինների ներքին գործընթացներում: Օրինակ, գույքի հարկման ժամանակ ինտելեկտուալ ալգորիթմները օգնում են համեմատել տարբեր պետական աղբյուրներից ստացված տվյալները, բացահայտել տարբերությունները եւ ձեւավորել ավելի ճշգրիտ հարկային բազան:
Հաշվի առնելով արհեստական ինտելեկտի կիրառումը, նախատեսվում է հետագայում ընդլայնել՝ ներառյալ հարկային եկամուտների կանխատեսումը, հարկային հաշվետվությունների ավտոմատացված վերլուծությունը եւ մեծ տվյալների տեխնոլոգիաների օգտագործումը:
Արհեստական ինտելեկտի ներդրումը դառնում է հարկային համակարգի արդիականացման կարեւոր մասը եւ նպաստում է հարկային կառավարման արդյունավետության եւ պետական ծառայությունների որակի բարձրացմանը:
