Салыктык кызмат көрсөтүүнүн сервистик моделин түзүүдө адамга багытталган ыкманы өнүктүрүү
Казакстандын өнүгүүсүнүн негизги багыты - мамлекеттик кызмат көрсөтүү процесстерин толугу менен автоматташтыруу менен проактивдүү мамлекетке өтүү.
Бул маселени чечүү үчүн электрондук инфраструктура - "электрондук өкмөт" инновацияларды киргизүү, документтерди кыскартуу, кызматтарды алуу мөөнөтү жана ыкмалары аркылуу түзүлдү.
"Эл биринчи" принцибине баш ийген проактивдүү мамлекетке өтүү "угуучу мамлекеттин" талаптарына жооп берүү үчүн сөзсүз шарт болуп саналат.
Бул принциптер Казакстандын Мамлекеттик кирешелер комитетинин өнүгүүсүнүн жаңы парадигмасы болуп калды. Бул эмнени билдирет:
1) калктын жана бизнестин күтүүлөрүнө багытталган чечимдерин түзүү, алардын суроо-талаптарын алдын ала көрүү жана алардын "бул жерде жана азыр" маселелерин чечүү үчүн мүмкүн болушунча ыңгайлуу шарттарды түзүү.
2) Мамлекеттик кызматтарды көрсөтүүнүн бизнес процесстерин жөнөкөйлөтүү, аларды санариптик форматка которуу эсебинен физикалык байланышты алып салуу.
3) Электрондук жана мобилдик өкмөттүн интуитивно түшүнүктүү системаларын түзүү менен ар кандай интернет агрегаторлордун платформаларында мамлекеттик кызмат көрсөтүүнүн альтернативдүү жолдорун киргизүү.
Биз кызматка багытталган мамлекеттик органбыз жана салыктык милдеттенмелерди аткаруунун эң жөнөкөй администрациялык процедураларын жана түшүнүктүү процесстерин түзүүгө умтулабыз.
Коомдук ишенимди жогорулатууга багытталган комплекстүү чаралардын натыйжасында Мамлекеттик кирешелер комитети, коомчулуктун баалоосу боюнча, Казакстандын эң ачык мамлекеттик органдарынын бири деп таанылды.
Адамга багытталуу принцибине негизделген кызмат көрсөтүүнүн сервистик моделине өтүү эмнени карайт?
Бул:
- ачык API кызматтарын кеңейтүү;
- "Жарандар үчүн өкмөт" мамлекеттик корпорациясына, банктык жана башка мамлекеттик эмес финансы секторуна кызматтарды аутсорсингге берүү;
- мобилдик колдонмолордо жөнөкөйлөтүлгөн салыктык каттоо;
- алдын ала толтуруу жана автоматтык түрдө декларациялоо;
- салыктарды бир чыкылдатуу менен төлөө;
- бажылык кызматтарды жана бажылык тазалоо үчүн уруксат берүү документтерин автоматташтыруу;
- салык төлөөчүлөрдү маалымдоонун электрондук сервистери;
- жаштар арасында салык жана бажы сабаттуулугун киргизүү;
- кызматкерлерибиздин квалификациясынын жана мотивациясынын деңгээлин жогорулатуу;
- Комитеттин жакшы аброюн калыптандыруу жана колдоо.
Комитеттин автоматташтыруу жаатындагы эң маанилүү жетишкендиги электрондук кызмат көрсөтүүлөрдүн үлүшүн жыл сайын туруктуу түрдө 2 пайыздык пунктка көбөйтүү менен 99%га жеткирүү болду.
КПИ же башка индекстердин болушу
Мамлекеттик кызматтарды көрсөтүү үчүн натыйжалуулуктун негизги көрсөткүчтөрүн түзүү - алардын сапатын, натыйжалуулугун, ачык-айкындыгын жана жарандардын муктаждыктарына багытталуусун жогорулатуу үчүн маанилүү курал болуп саналат.
Эмне үчүн KPI коюу маанилүү:
1. КПИлер натыйжалуулукту өлчөөгө жана баалоого мүмкүндүк берет.
2. KPI кызмат көрсөтүүлөрдүн сапатын жогорулатууга багытталган. KPI анализи кызмат көрсөтүү процессиндеги көйгөйлүү аймактарды аныктоого жана аларды жоюу боюнча чараларды иштеп чыгууга мүмкүндүк берет.
3. Алар натыйжасыз процесстерди аныктоого жана аларды оптималдаштырууга жардам берет.
4. Бул ачык-айкындуулукту жана жоопкерчиликти жогорулатат.
5. Башкаруунун негиздүү чечимдерин кабыл алуу үчүн негиз болуп саналат.
6. Бул инновацияларды стимулдаштырат.
KPI көрсөткүчтөрү өлчөнө турган, жетүүгө мүмкүн, актуалдуу, мөөнөтү чектелген, ошондой эле МККнын стратегиялык максаттарына шайкеш, дымактуу, бирок реалдуу болушу керек.
Келгиле, КГДнын КПИ көрсөткүчтөрүн аныктоо принцибин карап көрөлү.
Биз өз ишмердүүлүгүбүздө мамлекеттик кызмат көрсөтүүнүн алдын алуучу административдик чараларды колдонуу, мамлекеттик кызмат көрсөтүүнүн сапатын санариптештирүү, жеткиликтүүлүк, мамлекеттик кызматтардын жана сервистердин ачылышынын эсебинен жогорулатууга негизделген сервистик моделге багытталганбыз.
Мындай сервистик моделди өнүктүрүү концепциясы 3 негизги артыкчылыкка негизделген:
1-артыкчылык — МКК, электрондук өкмөт, банктык экосистема жана мамлекеттик эмес финансы секторунун платформаларында салык төлөөчүлөрдүн салык милдеттенмелерин аткаруусун багыттоону камтыган бизнестин жашоо циклин коштоо. Салык төлөөчүлөрдү алардын ишмердигинин бүткүл жашоо цикли боюнча коштоо механизмин пландуу киргизүү менен, API-сервистер аркылуу өз кардарлары — салык төлөөчүлөр менен көбүрөөк байланыш чекиттери бар ар кандай интернет-агрегаторлорго кызматтарыбызды жана сервистерибизди аутсорсингге беребиз.
Администрациялык жактан алганда, басым салыктык көзөмөлдө гана эмес, каттоодон өткөндөн кийин жана ЖКнын бардык иштеринде "фискалдык колдоо" киргизүү аркылуу бизнеске колдоо көрсөтүүдө.
2 артыкчылык - ИИ колдонуу менен мамлекеттик кызматтарды жана сервистерди реинжиниринг жана санариптештирүү жолу менен мамлекеттик кызматтарды дебюрократизациялоо.
Бул максатта 2026-жылдан тартып күчүнө кирген жаңы Салык кодексинин алкагында тейлөө моделинин тиешелүү ыкмалары каралган, анын ичинде:
- салык отчеттуулугунун формаларын 30%га кыскартуу, салык салуу объектилери жок болгондо белгиленген мөөнөттө нөлдүк салык отчеттуулугун берүү жокко чыгаруу, салык отчеттуулугун берүү жана кайтарып алуу мөөнөттөрүн узартууну жокко чыгаруу;
- ЭСФ, ККМ боюнча салык органындагы маалыматтардын негизинде салык отчеттуулугунун формаларын алдын ала толтуруу;
- мүмкүнчүлүгү чектелген жана алыскы калктуу пункттарда жашаган жеке жактарга салыктык кызмат көрсөтүү үчүн мамлекеттик кирешелер органдарынын сервистик (көчмө) топторун киргизүү;
- ИИ колдонуу менен салык милдеттенмелерин аткаруу тартиби боюнча НПди навигациялоо.
3-артыкчылык — «face to face» жекелештирилген кардарларды тейлөө: кызматтарды жеке келип алууну каалаган салык төлөөчүлөрдүн категориясына жана күтүүлөрүнө жараша топтомдук тейлөө.
Изилдөө жүргүзүлүп, жыйынтыгында кардарлардын категориялары, алар менен тейлөө борборлоруна барган суроолордун топтору аныкталды. Ар бир салык төлөөчүгө жеке көз караш, алардын суроо-талабына жана жагдайларына тез жооп берүү - бул өз ара аракеттенүү процессин достукту арттырууга жардам берет.
КГД өзүнүн стратегиялык милдеттерине жетишүүсүн баалоо үчүн КПИ киргизилген.
Контакт-борборго салык төлөөчүлөр менен иштеген фронт-офис катары салык төлөөчүлөрдү сылык жана туура тейлөө боюнча гана эмес, аларга кайра кайрылуу зарылдыгын жоюу боюнча да KPI коюлган. Ошондуктан борбордун кызматкерлери чалууларга жооп берген операторлор гана эмес, иш-аракет багытын көрсөтүүчү «тар жерлерди» аныктаган талдоочулар: кайсы участокторду автоматташтыруу керек, салык төлөөчүлөргө кайсы жерде түшүндүрүү иши жетишпейт жана башкалар.
Ошентип, Байланыш борборунун иштеп жаткан мезгилинде (2019-жылдын март айынан баштап) тейлөө сапатынын негизги көрсөткүчтөрү боюнча оң өзгөрүүлөргө жетишилген:
1) Кардарлардын канааттануу деңгээли 90%дан жогорулап, 96% жогорку деңгээлде туруктуу бойдон калууда, бул көрсөтүлгөн кызматтардын абоненттердин күтүүлөрүнө шайкештигин көрсөтөт. Бирок техникалык көйгөйлөрдөн улам калктын 4 пайызы нааразы.
2) Операторлордун ишине баа берүү 7%дан 58%га чейин көбөйдү, бул абоненттердин кайра байланыш процессине активдүү катышуусун жана кызматка болгон ишенимдин өсүшүн көрсөтөт. Колдонуу деңгээлине абоненттердин жүрүм-турумунун факторлору таасир этет - колдонуучунун сын-пикирлерди калтыруу үчүн мотивациясы төмөн же анын шашылышы.
3) Телефондук жоготуу көрсөткүчтөрү да кыйла жакшырды - 28%тан 8%га чейин төмөндөдү, бул операторлордун жеткиликтүүлүгүн жогорулатуу жана кайрылууларды иштетүү процесстерин оптималдаштыруу жөнүндө билдирет. Чат-ботторду киргизүү жана операторлордун иштөө регламенти киргизилгендиктен жоголгон телефон чалуулардын деңгээли төмөндөдү (кызмат көрсөтүүнүн орточо убактысы 7 мүнөттөн ашпаган).
Мамлекеттик кызмат көрсөтүүлөр башкармалыктарынын иши боюнча мамлекеттик кызмат көрсөтүүнүн сапатынын негизги көрсөткүчтөрү боюнча да оң өзгөрүүлөргө жетишти:
1. Кызматтардын сапатына канааттануунун деңгээли туруктуу өсүшүн көрсөтүп турат: 2022-жылы 59%дан 2023-жылы 76%га жана 2024-жылы 80%га чейин. Бул мамлекеттик кирешелер органдарынын ишине жарандардын ишенимин жогорулатып, кызмат көрсөтүүлөрдүн алардын күтүүлөрүнө ылайык келгенин айгинелеп турат. Ошол эле учурда жарандардын кайрылуусунда чагылдырылган айрым көйгөйлүү техникалык маселелерди чечүү боюнча мындан ары да иштөө зарылчылыгы сакталат.
2. Электрондук форматтагы кызмат көрсөтүүнүн үлүшү 2024-жылы 99,2%, ушул жылдын 7 айында 99,6% жогорку деңгээлде турат.
3. Мамлекеттик кызмат көрсөтүүлөрдүн жалпы көлөмүнүн динамикасы өсүшүн көрсөтүп, калктын онлайн кызматтарды активдүү пайдалануусун чагылдырат.
4. Кызматтардын негизги бөлүгүн электрондук форматка өткөрүп берүү жана активдүү массалык түшүндүрүү иштеринин натыйжасында кайрылуулардын саны төмөндөп баратканы байкалууда. Жыл башынан бери жеке келип кызмат алуу дагы 25%га азайды.
Биздин аймактык жана профилдик бөлүмдөрдүн жетекчилиги тарабынан өз аянтчаларында салык төлөөчүлөрдүн (ЮЛ, ИП, КХ, ФЛ) максаттуу топтору менен, ошондой эле жергиликтүү аткаруу органдарынын жалпыга маалымдоо каражаттарынын жана коомдук пикир лидерлеринин милдеттүү чакыруусу менен үзгүлтүксүз түз жолугушууларды өткөрүү аркылуу түшүндүрүү иштеринин натыйжасында гана слайдта чагылдырылган бизнес-процесстер боюнча мөөнөттөр жана регламенттердин бузулушу азайган.
Жасалма интеллект жана санариптик өнүктүрүү министрлиги тарабынан Улуттук жасалма интеллект платформасын өнүктүрүү боюнча масштабдуу иштер жүргүзүлүп жатат жана платформанын багыттарынын бири AI агентти мамлекеттик органдардын ишине киргизүү болуп саналат, анын ичинде кайрылууларды минималдаштыруу, калк жана бизнес үчүн маалыматтардын жөнөкөйлүгүн жана жеткиликтүүлүгүн камсыз кылуу максатында. Бул долбоордун алкагында салык, бажы мыйзамдары жана жалпысынан мамлекеттик киреше органдарынын иши боюнча AI-агент киргизилди.
