Өзбекстан Республикасында салықтық әкімшілендіруді трансформациялау бағыты жүйелі түрде іске асырылуда, ол негізінен бақылау үлгісінен салық төлеушінің қажеттіліктеріне бағдарланған сервистік форматқа көшуді көздейді.
Осы трансформацияның негізгі элементтерінің бірі салық есептілігін қалыптастырудың проактивті моделі болды.
2026 жылғы 1 қаңтардан бастап салық есептілігін ұсынудың жаңа тәртібі енгізілді, ол салық органдары оны электрондық нысанда автоматты түрде қалыптастыруды көздейді.
Келесі салықтар бойынша есептілік туралы сөз жүр:
- заңды тұлғалардың мүлкіне салынатын салық;
- заңды тұлғалардан алынатын жер салығын;
- жеке тұлғалардың табысына салынатын салық;
- әлеуметтік салыққа;
- қосылған құн салығы;
- айналым салығы.
Осы салықтар бойынша есептілікті қалыптастыру салық органдарының ақпараттық жүйелерінде қамтылған деректер, сондай-ақ салық төлеушінің өзі (салық агенті) жеке кабинетінің интерактивті сервистері арқылы енгізген мәліметтер негізінде жүзеге асырылады.
Салық есептілігі салық төлеушінің жеке кабинетінде автоматты түрде қалыптастырылады.
Осылайша:
- салық төлеушіге "нөлден" нысандарды дербес толтыру талап етілмейді;
- ол тек қалыптасқан деректерді тексеруге және қажет болған жағдайда түзетулер енгізуге немесе олардың дұрыстығын растауға тиіс.
Есеп беруді автоматты түрде қабылдаудың көзделген тәртібі ерекше мәнге ие. Егер салық төлеуші белгіленген мерзімде салық органдары қалыптастырған есептілікті растамаса және өзгертпесе, ол әдетті түрде қабылданған деп танылады.
Осылайша есеп беруді ұсынбау үшін жауапкершілікке тарту тәуекелін болдырмайды.
Бұл ретте есептілік автоматты түрде қабылданғаннан кейін салық төлеушіде де заңнамада белгіленген тәртіппен өзгерістер енгізу мүмкіндігі сақталады.
Жаңа тәсіл «артық әрекеттерсіз салықтар» қағидатына көшуді көрсетеді: мемлекет цифрлық деректер мен тәуекелге бағдарланған құралдарды пайдалана отырып, техникалық жұмыстың едәуір бөлігін өз мойнына алады.
Осылайша, Өзбекстанның тәжірибесі цифрлық технологияларға, автоматтандыруға және проактивті сервиске негізделген клиентке орталықтандырылған салық әкімшілендірудің іс жүзінде іске асырылуын көрсетеді.
