У Рэспубліцы Узбекистан паслядоўна рэалізуецца курс на трансфармацыю падатковага адміністравання, які прадугледжвае пераход ад пераважна кантрольнай мадэлі да сэрвіснага фармату, арыентаванага на патрэбы падаткаплацельшчыка.
Адным з ключавых элементаў дадзенай трансфармацыі стала праактыўная мадэль фарміравання падатковай справаздачнасці.
З 1 студзеня 2026 года ўведзены новы парадак падачы падатковай справаздачы, які прадугледжвае яе аўтаматычнае фарміраванне падатковымі органамі ў электроннай форме.
Гаворка ідзе пра справаздачу па наступных падатках:
- падатку на маёмасць юрыдычных асоб;
- зямельнага падатку з юрыдычных асоб;
- падатак на даходы фізічных асоб;
- сацыяльнаму падатку;
- падатку на дабаўленую вартасць;
- падатку з абароту.
Фарміраванне справаздачы па дадзеных падатках ажыццяўляецца на аснове дадзеных, якія змяшчаюцца ў інфармацыйных сістэмах падатковых органаў, а таксама звестак, уведзеных самім падаткаплацелем (падатковым агентам) праз інтэрактыўныя сэрвісы персанальнага кабінета.
Падатковая справаздача фармуецца аўтаматычна ў асабістым кабінеце падаткаплацельшчыка.
Такім чынам:
- падаткаплацельшчыку не патрабуецца самастойна запоўніць формы "з нуля";
- яму трэба толькі праверыць сфармаваныя дадзеныя і, калі неабходна, унесці карэкціроўкі або пацвердзіць іх дакладнасць.
Асаблівае значэнне мае прадугледжаны парадак аўтаматычнага прыняцця справаздачы. У выпадку, калі падаткаплацельшчык ва ўстаноўлены тэрмін не пацвярджае і не ўносіць змены ў сфармаваную падатковымі органамі справаздачу, яна прызнаецца прынятай па змаўчанні.
Такім чынам выключаецца рызыка прыцягнення да адказнасці за не прадстаўленне справаздачнасці.
Пры гэтым нават пасля аўтаматычнага прыняцця справаздачы ў падаткаплацельшчыка захоўваецца магчымасць унесці змены ў адпаведнасці з заканадаўствам.
Новы падыход адлюстроўвае пераход да прынцыпу "падаткі без лішніх дзеянняў", калі дзяржава, выкарыстоўваючы лічбавыя дадзеныя і рызыка-арыентаваныя інструменты, набывае значную частку тэхнічнай працы.
Такім чынам, вопыт Узбекістана дэманструе практычную рэалізацыю кліентацэнтравага падатковага адміністравання, заснаванага на лічбавых тэхналогіях, аўтаматызацыі і прынцыпе праактыўнага сэрвісу.
